Borsa İstanbul’da bilanço dönemi geldiğinde, yüzlerce sayfalık raporlar arasında boğulmadan, bir “profesyonel” gibi ilk 5 dakikada resmi okuyabilmen için bu check-list’i borsaoku.com okurlarına sunabilirsin.
İşte hızlı analiz rehberi:
🕒 0-60. Saniyeler: Net Kâr ve Beklenti Kıyaslaması
İlk durak her zaman manşettir. Ancak kârın miktarı kadar, beklentiyi aşıp aşmadığı önemlidir.
- Beklenti Analizi: Şirket kâr açıkladı ama piyasa beklentisinin (konsensüs) altında mı kaldı? Eğer kâr yüksek gelmesine rağmen beklentinin altındaysa, hisse ertesi gün satış yiyebilir.
- Yıllık ve Çeyreklik Değişim: Net kâr, geçen yılın aynı çeyreğine göre ve bir önceki çeyreğe (ç/ç) göre yüzde kaç arttı? Enflasyonun altındaki artışlar reel küçülme demektir.
🕒 1-2. Dakikalar: Satışlar ve Brüt Kâr (Operasyonel Güç)
Net kâr makyajlanabilir (tek seferlik varlık satışları vb.), ama “Net Satışlar” yalan söylemez.
- Satış Hacmi: Şirket mal satabiliyor mu? Cirodaki artış, maliyet artışının üzerindeyse şirket pazar payı kazanıyordur.
- Brüt Kâr Marjı: Şirket maliyetlerini fiyatlarına yansıtabiliyor mu?
- Formül: Bru¨tKa^rMarjı=(Bru¨tKa^r/NetSatıs\clar)×100
- Marjda daralma varsa, ham madde veya enerji maliyetleri şirketi sıkıştırıyor demektir.
🕒 2-3. Dakikalar: FAVÖK (EBITDA) – İşin Kalbi
Bir temel analizcinin en sevdiği kalem budur. FAVÖK, şirketin ana işinden kazandığı “saf” paradır.
- FAVÖK Büyümesi: Amortisman, vergi ve faiz öncesi kâr artıyor mu? Eğer net kâr artıyor ama FAVÖK düşüyorsa, o kâr kalıcı değildir (gayrimenkul satışı veya vergi avantajı gibi tek seferlik bir durum olabilir).
- FAVÖK Marjı: Operasyonel verimliliğin en net göstergesidir.
🕒 3-4. Dakikalar: Borçluluk ve Finansal Sağlık
Özellikle faizlerin yüksek olduğu dönemlerde şirketin borç yükü hayati önem taşır.
- Net Borç / FAVÖK: Bu oran 3’ün üzerindeyse tehlike çanları çalmaya başlar. Şirket kazandığı parayı borç faizine mi harcıyor?
- Finansman Giderleri: Faaliyet kârının ne kadarı banka faizlerine gidiyor?
- Döviz Pozisyonu: Şirketin net döviz pozisyonu artıda mı ekside mi? Kur yükseldiğinde şirket kâr mı edecek zarar mı?
🕒 4-5. Dakikalar: Özsermaye ve Nakit Akışı
Son dakikada “şirketin değeri gerçekten artıyor mu?” sorusuna yanıt ararız.
- Özsermaye Büyümesi: Şirketin özvarlıkları istikrarlı şekilde artıyor mu?
- İşletme Nakit Akışı: Şirket kâğıt üzerinde kâr ediyor ama bu kâr kasaya nakit olarak giriyor mu? “Nakit akışı yaratamayan kâr, sadece muhasebe illüzyonudur.”
💡 BorsaOku Editör Notu: “Dipnotlara İnmek”
İlk 5 dakika size yönü söyler. Ancak Yatırım Faaliyetlerinden Gelirler kalemine dikkat edin. Eğer devasa bir kâr varsa ve bu kârın kaynağı esas işi değil de elindeki bir fabrikayı satmaksa, bu kârın sürdürülebilirliği yoktur.
